Na jarenlang debat in de Duits Bondsdag over hoe het lot van zoveel Joden moest worden herinnerd, werd in mei 2005 midden in de stad het gigantische Denkmal für die ermordeten Juden Europas onthuld. Op een oppervlakte van bijna 20.000 meter staan 2711 betonnen zuilen, die soms wel 5 meter hoog zijn. Deze staan in het midden van een kuil, waardoor je van buitenaf nooit weet hoeveel mensen er binnenin het kunstwerk zijn. Als je zelf door dit betonnen woud loopt, waan je je in een andere wereld. Af en toe zie je in de verte andere personen opduiken, geluiden dringen maar mondjesmaat door. Door alle zuilen een stukje over te laten hellen creëerde ontwerpen Peter Eisenman een nog extra ongemakkelijke en verwarrende ervaring. Zelf vergelijkt hij het binnengaan van het monument als onder water gaan, naar een idee van Holocaust-overlevende Primo Levi: ‘Gevangenen waren niet langer in leven, maar ook niet dood. Ze leken weg te zakken in een persoonlijke hel.’

Door de pijnlijke geschiedenis kon bij de bouw van het Denkmal enige controverse niet ontbreken. Kritiek was er op het feit dat het monument maar een deel van de slachtoffers van de nazi’s herdacht. Daarnaast vonden veel mensen het ontwerp van Eisenman te groot en te abstract. Maar de problemen begonnen pas echt toen in 2003 de eerste zuilen waren neergezet. De chemische laag die de zuilen tegen graffiti moesten weren bleek door een dochter van Degussa, het bedrijf dat in de Tweede Wereldoorlog Zyklon B voor de gaskamers had geleverd, te zijn geproduceerd. De bouw werd stilgelegd, maar toen bleek dat het product ook in de fundamenten zelf zat ging men toch door met het plaatsen van de zuilen. De gemoederen werden uiteindelijk gesust doordat Degussa afstand nam van de gedane leveringen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het vreemde is dat ondanks de grimmige sfeer het monument in de zomer een soort hang-out plek lijkt te zijn. Vooral toeristen hebben de ondoorgrondelijke neiging om van de zuilen een waar picknickoord te maken en de verleiding om de zuilen te beklimmen lijkt moeilijk te weerstaan. Eisenman zelf lijkt met deze activiteiten weinig problemen mee te hebben: hij wil juist dat iedereen het kunstwerk op zijn eigen manier beleefd.

De bedoeling is dat met de plaatsing van dit monument de Holocaust nooit meer uit de collectieve herinnering zal verdwijnen. Het is daarmee tegelijkertijd een waarschuwing voor hedendaagse vormen van nazisme, die ook hier in Berlijn belichaamd worden door groepen neo-nazi’s die je soms over straat ziet struinen. Deze confrontaties met het verleden roepen in Berlijn grote beroering op. Hoewel elke weldenkend mens kan beamen dat er nooit meer een genocide mag plaatsvinden, draven de Duitsers aan de andere kant misschien soms wel een beetje door. Over het feit dat onze eigen Geert Wilders op de voorpagina van de linkse Tageszeitung met Adolf Hitler vergeleken wordt, lijkt in ieder geval niemand zich over druk te maken.

Wanneer ik ’s avonds naar huis ga, slingert mijn route door Rotterdam. Op de fiets in het donker van herfst of winter tussen de bomenrijen en postzegeltuintjes door. Het is koud en de straten zijn leeg. Binnenshuis zijn de mensen ongegeneerd zichzelf. Huiskamers veranderen in poppenkasten die niemand anders heeft ontdekt. Als het meezit, krijg ik een splinter mee van puur geluk. Een opaatje en omaatje die samen, nog net zo verliefd als toen, een potje thee drinken. Maar er was ook een keer een vrouw die hysterisch huilde aan de telefoon; een pasgetrouwd stel dat lelijk servies kapot gooit; en een meneer die zijn planten water geeft.

Het klinkt misschien niet zo interessant, maar die meneer bewaterd zijn planten met de zorgvuldigheid van een hartchirurg. Waarom doet hij dat? Dat doe ik dus nóóit! En was dat huwelijk dan een vergissing, of ligt de vergissing bij mij en zijn ze nog niet getrouwd? Wel fijn van dat servies trouwens. Zo fijn dat een koude herfst- of winteravond genoeg is om deze scenes te onthullen.

Natuurlijk zeg ik tegen mijzelf dat dit helemaal geen inbreuk op privacy is. En tot nu toe lukt het me dat te geloven. Want als ik de mensen had gekend, dan had ik ze getroost, geholpen of gefeliciteerd. Dat maakt het minder erg. (Ook al ken ik de mensen niet.) Bovendien zijn alle scenetjes maar heel kort. Als ik snel fiets lopen een lief gesprek bij een kopje thee en ruzie over een aseksuele pyjama zomaar door elkaar heen. Althans, dat denk ik. Tenslotte kijk ik naar theater zonder geluid.

En nu is het lente, worden de dagen langer en de avonden de lichter. Het is het einde van een seizoen ongescript theater door professionele mensen, en dat valt me niet mee. Meekijken vanaf de fiets levert grootse inzichten op in de mens – vooral in mijzelf.

Mijn eerste reacties was nogmaals lezen en goed kijken of het hier wel echt om Nederland ging. Ging het hier niet om het uiterst conservatieve Amerika? Dat scholen leerkrachten ontslaan vanwege hun geaardheid, dat wist ik wel, dat was een paar maanden geleden nog in het nieuws. Maar dat zelfs de Tweede Kamer daar nu over ging discussiëren? Dat sommige partijen het alleen al overwegen is schandalig. En wij maar denken dat iedereen gelijk was hier in Nederland. Homo’s hebben toch zeker dezelfde rechten als ieder ander! We leven niet meer in de middeleeuwen.

Waarom bemoeien mensen zich toch altijd met zaken die hen niets aangaan? Als iemand homo is, dan moet hij/zij dat toch lekker zelf weten. Niemand die jou daar mee lastigvalt. Maar nee, dan krijg je natuurlijk het ‘het is niet zoals God het heeft gewild’-argument. Is God dan niet almachtig genoeg om het niet te laten gebeuren? En dan nog. Dan zorg jij er toch lekker voor dat je een heteroseksuele relatie hebt. Probleem opgelost. Dan ben jij –volgens jezelf – goed bezig en laat je anderen met rust.

Ik hoop dan ook dat wanneer het debat wordt ingehaald men zich realiseert dat het onzin is. Zelfs dan ben ik bang dat het niet veel nut heeft. Scholen zullen altijd wel een reden vinden om een homoseksuele leerkracht of leerling weg te sturen. Of ze draaien er niet eens om heen.

Wie weet is er nog hoop. Misschien heeft de minister wel gehoor gegeven aan de oproep van Expreszo en heeft ze zich netjes ziek gemeld.

Natuurlijk weet ik dat het taboe is om buitensporig boos te worden op kleine kinderen, oudjes of zieken. Laat staan op een combinatie daarvan. En nee, ook in mijn vrije tijd draag ik geen zuur ruikende spijkerbroeken die ik voor de camera van Jambers de liefde verklaar. Daar ben ik niet zo van. Ik ben op de hoogte van de laatste fatsoensnormen, en hoop maar dat het meisje er niets aan kon doen. (Toch, meisje?) Maar in deze nabeschouwing moet ik concluderen dat het daar niet om gaat. Het punt is: het was oke. Het gaf werkelijk niets. En dat mist soms in de wereld. Gewoon ondergekotst worden en het dan geen verschil laten maken.

Dat gaat verder dan respect. (Zo mogelijk het meest uitgekotste woord van de afgelopen tien jaar.) Want als ik het meisje zou respecteren of tolereren, kon ze de thee, de deken en de Paracetamol op haar buik schrijven. Onverschilligheid is ook onvoldoende. En normen en waarden mag Balkenende in zijn zak steken; beleefdheid is niet genoeg. Want het zonder boos worden verwijderen van kinderkots van de verkeerde kant, jawel de binnenkant, van je spijkerbroek doe je niet uit beleefdheid. Dat doe je uit liefde. Het vervelende van clichés vind ik dat ze meestal waar zijn: wij kunnen van de wereld een (nog?) leukere plek maken. Dit is geen oproep van een fanaticus, daar ben ik te lui voor. Dit is een suggestie van een levensgenieter: leef uit liefde.

Tijdens een van mijn spaarzame vrije avonden ‘bezoek’ ik voor het eerst een, niet nader te noemen, jongedame. We vinden elkaar al een tijdje leuk en na de nodige etentjes en filmpjes (ok, twee films, en allebei waren ze belachelijk slecht) is het dan zover gekomen dat we op haar bed aan het vozen zijn. ‘Wacht even’, zeg ik terwijl ik haar zachtjes van mij afrol. ‘Heb je zo’n ‘dingetje’?’

Ze rommelt wat in de lade van haar kast, die naast haar bed staat. Een goedgevulde plastic zak komt tevoorschijn. Aan veiligheid geen gebrek dus. Ik graai erin en vraag nog of er verschillende soorten inzitten, wanneer ze het licht aandoet. Mijn ogen doen pijn. Ik kijk naar mijn rechterhand. Een condoom van Sp!ts. De grote concurrent.

Ik sta in dubio. Moet Sp!ts mij tot een hoogtepunt brengen? De krant die, in hun eigen jargon gezegd, deaud moet. Die enkel het huis inkomt om op de grond neergelegd te worden en klodders verf op te vangen bij een grote voorjaarsbeurt.

‘Ze waren gratis’, zegt het meisje. Ongeduldig stopt ze de zak weer in de lade en rukt de verpakking met haar tanden los. Ze is mooi, zelfs in het donker.

Ik doe het. Maar alleen voor haar.

Ze had het over ‘verruwing van de maatschappij’ en vond het maar onnet. De dame was uit het hout gesneden waar Stichting ‘Als er een vloek valt breekt er iets’ mensen graag van ziet. En een beetje gelijk heeft ze natuurlijk wel. Schelden is niet netjes. Maar, gelukkig maar, het mag wel. Als je wilt mag je zomaar iets liefs zeggen over mij. Hoewel ik dat meestal wel aanraad, hoeft dat niet. Want in Nederland mag je zeggen wat je wilt: geen censuur. Schelden mag dus ook.

Eerder deze week bezocht ik Theater Zuidplein. Aan het einde van de voorstelling ‘Wat zou jij doen?’ van Theatergroep Mach, bevond ik me tussen een honderd ‘boe’-roepende leerlingen van een Islamitische school. Het toneelstuk ging over een dictatuur en verwees naar onze vrijheden en onze grondrechten. Hoewel het cultureel niveau van ‘boe’-roepen niet bijster hoog is, was ik blij met deze uitgesproken mening van de groep. Ze maakten dapper gebruik van hun vrijheid.

Ik was dan ook wel een beetje geschokt toen ik argumenten hoorde vóór een dictatuur. ‘Dan mag Wilders ook lekker niets meer zeggen’, aldus een leerling. En dat is natuurlijk zo. Maar dan mogen zij ook geen ‘boe’ meer roepen. En dat zou erg jammer zijn: het zag er naar uit dat ze dat graag doen. En zonder artikel 7 in de grondwet mag ik misschien niet eens meer schelden wanneer ik mijzelf bezeer (overigens uit andere dan masochistische neigingen).

En dat zou jammer zijn. Niet alleen omdat vrijheid een groot goed is; de rechten van de mens overal nageleefd zouden moeten worden; of omdat ik als journalist in spe werk bij de gratie van de vrijheid van meningsuiting. (Daar heb ik in wezen allemaal geen idee van; ik heb nooit zonder vrijheid geleefd. Gelukkig.) Maar ook omdat van schelden blauwe plekken echt niet minder worden – zeggen wat je wilt lucht dan gewoon lekker op. En dat ken ik wel. $@%!%#$.

Maar uiteraard verloopt het invoeren van zo’n systeem niet zonder moeilijkheden. Het lijkt wel alsof de OV-chipkaart alleen maar problemen heeft gehad. Dan weer werd hij gekraakt, kwam er gezeur over privacy en afgelopen week was de studentenchipkaart aan de beurt.

Maar liefst 60 procent van de studenten heeft zijn kaart nog niet geactiveerd, waardoor het activeren nog tot onbepaalde tijd kan, in plaats van het eerdere ultimatum van 1 februari. Dat ze hun kaarten nog niet hebben geactiveerd kwam niet eens door laksheid van studenten. De automaten kampen met storingen en lange rijen.

Nu heb ik de mijne een aantal weken geleden al geactiveerd, om er maar vanaf te zijn. Makkelijk was het niet. Ik heb zeker tien automaten geprobeerd, voordat het me eindelijk lukte. Overal stonden lange rijen en als je dan bijna aan de beurt was, had het apparaat een storing, waardoor je weer aan kon sluiten bij een andere, waarna ook dat apparaat een storing had. En ga zo maar door.

Ik snap eigenlijk sowieso niet waarom wij hem zo nodig moesten activeren? Kon DUO, zoals de IB-groep tegenwoordig heet, niet gewoon een geactiveerde chipkaart sturen?

Alsof dit allemaal al niet erg genoeg is, kun je niet eens overal met de OV-chipkaart reizen! Op de Merwede-Lingelijn, bijvoorbeeld, hebben de conducteurs nog geen apparaat om te checken of je wel een geldig abonnement hebt.

En dat uitchecken! Hoe vaak gaan we dat vergeten? De eerste keer zat ik angstvallig achterin de bus om het apparaat in de gaten te houden, opdat ik het niet zou vergeten. Maar je raadt het al, ik ben het inmiddels al een paar keer vergeten. Aangezien het voor mij toch gratis is, maakt dat niet uit, maar als ‘normale reiziger’ ben je dan een groot gedeelte van je geld kwijt.

Het zal wel allemaal een kwestie van wennen en tijd zijn, maar toch vind ik dat het invoeren van de chipkaart nét iets te snel is gegaan. Helemaal doordat het niet eens overal mogelijk is om überhaupt met die kaart te reizen! Geef ons nog even onze oude, vertrouwde OV-kaart terug en als alles goed geregeld is, dán zullen ook wij de OV-chipkaart gebruiken.

Gelukkig dachten de mensen om mij heen niet dat ik een aarde-knuffelaar was. Twee mannen raapten mij van de grond. (Het zou geen verschil mogen maken, maar ik zeg het toch maar: één van hen was een allochtoon.) Anderen klonken bezorgd en vroegen of ik mij duizelig voelde, of ik pijn had, hulp nodig had of naar het ziekenhuis wilde. Pijn ja, de rest nee. Weer verticaal bedankte ik de mensen en stuurde ze weg. Gênante momenten beleef ik liever lachend met vrienden of helemaal alleen.

Over wat gênant is, zijn de meningen verdeeld. Zo vroeg een vriendin mij of ik al ‘iets gedaan had’, voor de slachtoffers in Haïti. Mijn ‘ehh, eigenlijk nog niet’, was het verkeerde antwoord. Het lokte eenzelfde hysterie uit als mijn krukken. Mijn eerlijkheid was verspilde eerlijkheid, gênant. Natuurlijk kan ik geld doneren. Graag zelfs. Maar voor verontwaardigde vriendinnen ben ik gevoelloos. En voor oproepen van Paul van Vliet, ‘royale giften’, helemaal. Ik geloof dat wie goed doet, goed ontmoet. En goed begint niet per se met een euroteken.

Geert Wilders verantwoordt zich voor de rechtbank en Haïti kampt met de desastreuze gevolgen van een aardbeving. Sommige mensen willen deze kennis direct omzetten in handelen. Ze gaan met spandoeken de straat op of doen heitjes voor karweitjes voor het goede doel. Maar dat is niet voor iedereen weggelegd. Als je niet van barricaden houdt, of niets hebt om te doneren: benen met gekneusde enkels functioneren niet. Grijp die kans, dan heb ook ik iets goeds gedaan. Onbekende Hulpvaardigen zijn fijn – en ze zijn, ook dichterbij huis dan Haïti of de rechtszaal, bijzonder goed bezig.

Als u heel baldadig bent in deze sneeuwrijke tijden, kunt u de witte wereld ook bewust verstoren. Bijvoorbeeld als wildplasser, zoals u vroeger als kind ongetwijfeld stiekem deed. Graaf maar in het geheugen en romantiseer nog eens de momenten dat u tijdens het buitenspelen opeens hoge nood had en geen andere opties zag dan de sneeuw van een andere kleur te voorzien. En waar u in eerste instantie bang was voor het bevriezen van uw nog pietluttige edele deeltjes, werd u plots overmeesterd door een gevoel van trots. Gele sneeuw! Net zoals Bert en Ernie verkondigden op dat kapotgedraaide cassettebandje.

Laatst ondervonden we dat die nostalgische euforie ook onder volwassenen nog heerst. Rondtrekkend met de auto door sprookjesachtig provinciaal gebied ontstond er ongewenste panne. Terwijl de chauffeur zich ontfermde over de voorband, besloten twee mannelijke passagiers van de nood een deugd te maken en langs de weg gele sneeuw te creëren. De enige vrouw in het gezelschap twijfelde. Niet dat ze heel preuts is. Maar urineren in het openbaar blijkt voor een vrouw toch wat delicaat. Laat staan wanneer de derrière kou vat. Ze keek schichtig rond en verdween uiteindelijk achter een bosachtig bergje.

Een paar minuten later keerde ze voldaan terug. Een glimlach op het gezicht. Of het gelukt was, vroegen we overbodig. Het antwoord luidde dat ze een kuiltje had gemaakt. Waarop een driewerf hoera volgde.

Ondertussen was het mankement aan de auto verholpen en kon onze route door idyllisch Nederland worden vervolgd. De vrouw staarde door de lichtbevroren achterruit, haar sporen nakijkend. Haar winterse dag kon niet meer stuk.

Lachen? Jawel, sporten kan soms ook best grappig zijn. Neem nu de steplessen die ik zo ongeveer een jaar trouw (ja, écht hoor) twee keer per week volg. Onze stepinstructeur is hi-la-risch.

Tenminste, als je in een goede bui bent. Anders is zijn enthousiasme enkel heel erg vervelend. Zo maakt het hem niet uit of je met zijn tweeën in de zaal staat of met een grote groep. Hij praat namelijk altijd alsof hij een groep van zeker twintig mensen voor zich heeft. Bijna elke les wordt begonnen met: ‘We gaan er vanavond weer een feestje van bouwen!’ Waarna hij iedereen met een te grote glimlach aankijkt, of we het ook zo aanvoelen. Nou nee, als de les zo begint, dan heb ik toch al snel de neiging om hard weg te rennen (wat ook sporten is, toch?).

Sinds kort heb ik een persoonlijke stalker: een vrouw die het tot twee keer toe heeft gepresteerd om zó dicht achter me te gaan staan, dat zowel zij als ik amper ruimte heeft om te bewegen. Gevolg is dat ik regelmatig over haar step struikel, waarna ik met een vernietigende blik naar achteren probeer op te schuiven. Maar ergens snap ik ook wel dat ze weigert vooraan te gaan staan. Als je na drie maanden nog geen enkel pasje onder de knie hebt.

Na een jaar begint echter ook bij mij de sleur toe te slaan. De kilo’s vliegen er niet meer af zoals in het begin (dat is een overstatement, ook toen vlogen ze er niet af, maar er was tenminste nog resultaat!) en de pasjes lijken ook steeds minder leuk. Het wordt steeds aantrekkelijker om even een keertje even over te slaan. Maar die ene keer wordt twee keer, twee keer wordt drie keer enzovoorts.

Voor je het weet zitten de verloren kilo’s er weer bij. En: wie moet mijn stalker lastigvallen als ik er niet ben? Dat kan ik haar (en vooral mijn mede-steppers) niet aandoen én ze moet iemand hebben om het van te leren. Misschien is het tóch een goed idee om goede voornemens te maken, zo halverwege januari…